Verslag van ons bezoek in 2010 aan het ziekenhuis van Katako-Kombe (Congo RDC)2011.

Van 26 oktober tot 6 november verbleven we met drie in Katako-Kombe: Dr. Kluyskens, voor wie het een jubileum bezoek was(10de keer), Rik Neirynck voor de derde en ikzelf voor de tweede keer.

Het bezoek aan het ziekenhuis en de gezondheidszone van Katako-Kombe was in de eerste plaats bedoeld als een evaluatie van het project: hoe lopen de zaken, hoe worden de budgeten besteed, wat zijn de meest dringende noden, wat moet er bijgestuurd worden, welke taken kunnen we aan wie toevertrouwen? Een bezoek vanuit België is ontegensprekelijk ook zeer belangrijk als ondersteuning en aanmoediging van de mensen ter plaatse en heeft een belangrijke signaalfunctie.

Het ziekenhuis zelf werkt goed. Toen Dr. Kluyskens het leerde kennen in 2002 was het een zwakke premature baby, nu is het een puber die poogt te evolueren naar volwassenheid.
De leiding is momenteel in de zeer goede handen van Dr. Lucien Ndungi, een echte idealist met het hart op de juist plaats. Verstandig én handig (ontplooit zich als bekwaam chirurg onder begeleiding van Dr. Herman Devriendt)

Op de kraamafdeling werpen de vormingen, die werden gegeven door een zeer bekwame vroedvrouw uit Kinshasa, haar vruchten af. Het aantal opnames is met 25% gestegen, er worden maandelijks gemiddeld 12 keizersneden verricht. In de periode die ik zelf in Katako-Kombe was bracht ik dagelijks een bezoek aan de materniteit. Zo was ik getuige van de levensreddende mogelijkheden van het ziekenhuis. Zo was er een vrouw die van 25 km ver te voet naar het ziekenhuis was gekomen. Ze was al drie dagen in arbeid en het kindje was nog niet geboren: moeder en kind nadien gezond en wel. Ik denk ook aan twee zeer jonge moeders (15 en 17 jaar) met een te nauw bekken die gelukkig doorverwezen waren door de verpleger van een gezondheidspost. Een mama met eclampsie die reeds aan het stuipen was: moeder en kind gered. Een zeer kleine mama, in het ziekenhuis toegekomen met hevige pijn: ze had een baarmoederruptuur: haar kindje was overleden maar de mama kon worden gered. Ook nog een hoogzwangere vrouw werd op 40km van het ziekenhuis, door de lokale verpleger aangemoedigd een lift te vragen aan ons. Gelukkig kwamen wij daar voorbij en kon ze met ons mee. Ze bleek zwanger van tweeling, beide baby’s lagen in dwarsligging. Een keizersnede, diezelfde nacht in het ziekenhuis, heeft drie levens gered.

De nieuwe pediatrie is geopend en vangt zieke en ondervoede kinderen op. De werking is zeker nog niet optimaal en er is nog veel werk aan de winkel. De mogelijkheden zijn daar ook zeer beperkt. Tijdens ons verblijf overleed een jongen van negen aan nierinsufficiëntie en blaasstenen; er zijn geen middelen om zo’n kind te helpen. Er is nood aan een pediatrische missie…

Een tweede operatiezaal wordt voorbereid waardoor de missies van Artsen Zonder Vakantie zeker nog vlotter en minder stresserend zullen zijn. Tijdens zo’n missies zijn soms wel veertien personen in de tot nu toe enige operatiezaal aanwezig; velen willen bijleren, zijn hongerig naar kunde én kennis. De chirurgische mogelijkheden trekken mensen aan, ook vanuit andere ziekenhuizen en zelfs uit verre grote steden.

De apotheek van het ziekenhuis wordt nu beter beheerd en er wordt zeer correct gewerkt. Er blijft wel het probleem van het tijdig bestellen. Men  moet leren er rekening mee te houden dat het bestelde verschillende weken, zelfs maanden onderweg kan zijn.

Het beheer van de gezondheidszone door het ‘Bureau Central’ baart nog veel zorgen.
Een bezoek aan de gezondheidsposten diep in het oerwoud leert dat men nog steeds niet goed weet hoe op een correcte manier medicatie dient voorgeschreven te worden. Een gezondheidscentrum of -post wordt geleid door een verpleger. Die doet consultaties, enkele onderzoeken en schrijft medicatie voor. In feite heeft hij/zij de taken vergelijkbaar met die van een huisarts bij ons! Zwangere vrouwen worden op de prenatale consultaties gevolgd en kunnen dus bij vermoeden van problemen doorverwezen worden voor echografie en/of bevalling in het ziekenhuis. Er worden in de gezondheidscentra en posten ook veel kinderen geboren.
Daar ter plaatse gebeuren ook de vaccinaties van de kinderen.

In de loop van 2010 werd het forfait ingevoerd door Memisa, met de bedoeling enerzijds de gezondheidscentra te begeleiden naar meer (o.m. financiële) autonomie en verantwoordelijkheid en anderzijds  de bevolking een betaalbare basisgezondheidszorg aan te bieden.
Hierbij heeft Dr. Kluyskens een aantal onduidelijkheden, fouten en misbruiken vastgesteld. Tot ergernis en zelfs boosheid van bepaalde mensen heeft het slechte beheer tot gevolg dat er momenteel een tekort bestaat aan medicatie, wat de normale werking ondermijnt. Dit zijn de klassieke kinderziekten bij de invoering van een dergelijk systeem. Met de steun van Memisa, de plaatselijke verantwoordelijken en lokale leiders heeft Dr. Kluyskens de gelegenheid gekregen om te zoeken naar oplossingen en een aantal maatregelen door te voeren om hieraan te verhelpen.
Ik heb geleerd dat het westers model hier niet altijd kopieerbaar is. In Congo heeft gezondheid ook te maken met complexe lokale verhoudingen en de invloed van traditionele geneeskunde, tovenarij is nooit ver uit de buurt.

Eén van de besluiten van ons bezoek is dat er een nieuwe persoon, een dame, werd aangesteld om het beheer van het materiaal en van de apotheek voor de gezondheidszone op zich te nemen. Ze zal over een computer kunnen beschikken om dit werk professioneel aan te pakken.

Naarmate het einde van ons verblijf naderde, werd het lijstje met noden en verlangens steeds langer. Een wedde of de aanvulling op bepaalde premies, een nieuwe 4X4, een motor, vier gezondheidscentra die moeten gerehabiliteerd  worden, een aspiratietoestel voor de verloskamer, een couveuse, linnen en uniformen, …

Het ziet ernaar uit dat in de loop van 2011 de hele campus van het ziekenhuis van elektriciteit wordt voorzien, 24u. op 24u voor het operatiekwartier, het labo, de materniteit en de echografie. Rik Neirynck (ergotherapeut én elektricien) werd belast met de voorbereiding: de huidige toestand in kaart brengen, alle gegevens opmeten, voorstellen uitwerken én een dossier opmaken voor de organisatie ’Energy Assistance’. Rik werd voor de uitvoering ter plaatse bijgestaan door een elektricien uit Kinshasa. In 2011 zal, hopelijk, een ploeg van ‘Energy Assistance‘ alle voorzieningen komen aanpassen en/of installeren.
Het bruist van de activiteit, het ziekenhuis is nu reeds een pilootproject voor de hele Sankuru.
Dank zij de steun van velen werd dit alles mogelijk gemaakt. Wij hebben een zeer grote dankbaarheid mogen ondervinden tijdens ons verblijf. AZ Maria Middelares/St. Jozef van Gent is echt aanwezig in Katako-Kombe, en niet alleen met de uniformen en kielen van ons ziekenhuis. Heel wat materiaal en gebouwen danken hun aanwezigheid aan het jumelageproject ‘Ziekenhuis voor Ziekenhuis’ van de Belgische NGO Memisa.
We werden geconfronteerd met de grote noden en de uitdrukkelijke vraag naar blijvende ondersteuning.
Wij willen jullie allen, die dit project op de ene of andere manier steunden, van harte danken en we hopen dat we in de toekomst verder op jullie kunnen rekenen.

Mieke Hamels, verpleegster/voormalig pastoraal  werkster
in AZ Maria Middelares te Gent.